Vlam, Alida Wilhelmina (1909-1999)

 
English | Nederlands

VLAM, Alida Wilhelmina, vooral bekend als Alida Edelman-Vlam (geb. Hoorn 6-7-1909 – gest. Wageningen 17-2-1999), sociaal geografe, grondlegster van interdisciplinair landschapsonderzoek. Dochter van Martinus Vlam (1881-1957), boekhouder, en Netta Maria Roos (1880-1962). Alida Vlam trouwde op 7-3-1953 in Ede met Cornelis Hendrik Edelman (1903-1964), bodemkundige. Dit huwelijk bleef kinderloos.

Alida (Alie) Vlam groeide op als dochter van een boekhouder bij een kaasfabriek in Hoorn. Ze had een jongere broer: Christiaan (1916-1999). Alie’s ouders waren vrijzinnig ingesteld en hechtten waarde aan een brede opleiding voor hun kinderen. Zo leerde Alie pianospelen en ging ze naar de plaatselijke rijks-hbs. Vanaf 1927 studeerde ze sociale geografie aan de gemeentelijke universiteit van Amsterdam; ze haalde haar kandidaats op 3 oktober 1930. Een jaar later ging ze op zichzelf wonen in een nieuwbouwappartement in de Amsterdamse Rivierenbuurt (Deltastraat 10).

Wageningen

Na haar doctoraal (1932) werd Alida Vlam aangenomen bij de ‘Studiedienst van Zeearmen, Benedenrivieren en Kusten’ van Rijkswaterstaat in Den Haag. Ze hield zich bezig met onderzoek naar de historische dynamiek van de Nederlandse delta. Vlam publiceerde studies over Het Vliet (1936) en de Westerschelde (1937, 1940 en 1942). Haar promotie in 1942 aan de Rijksuniversiteit Utrecht, bij hoogleraar fysische geografie Karl Oestreich, was in dezelfde lijn: in haar Historisch-morfologisch onderzoek van eenige Zeeuwsche eilanden ontrafelde ze historisch-geografische vraagstukken die gerelateerd waren aan geologie, geomorfologie en bodemkunde.

Bij haar onderzoek werd Vlam begeleid door Johan van Veen, de hoofdingenieur in de directie Benedenrivieren – later zou hij de stuwende kracht achter de deltawerken worden. De twee kregen een verhouding, al was Van Veen getrouwd. Tijdens de Duitse bezetting bleef Vlam voor de Studiedienst empirisch onderzoek doen en plannen maken, maar het onderzoek ter plaatse lag stil. De dienst publiceerde in deze jaren 78 rapporten, waarvan Alida Vlam er 2 schreef.

Op uitnodiging van de Wageningse hoogleraar Kees Edelman stapte Alida Vlam in 1946 over naar Stichting voor Bodemkartering in Bennekom (STIBOKA) . Haar specialisme betrof aanvankelijk vooral het bij elkaar zoeken van oude kaarten en het beschikbaar maken voor karteerders van historisch-geografische literatuur. Samen met de Wageningse sociograaf E.W. Hofstee publiceerde Vlam de klassiek geworden studie Opmerkingen over de ontwikkeling van de perceelsvormen in Nederland (Den Haag 1952).

Bodem van Bennekom

In verband met haar nieuwe baan verhuisde Alida Vlam via Wageningen naar Bennekom (Nassaulaan 2). Haar ouders volgden in 1952 – ze kwamen op loopafstand van haar huis wonen. In 1953 trouwde ze met Kees Edelman, kort nadat hij van zijn eerste vrouw was gescheiden. Met twee van zijn kinderen trok hij bij haar in. Samen met Edelman publiceerde Vlam belangrijke studies over de ontwikkeling van nederzettingen op de Nederlandse zandgronden, onder meer in het vaktijdschrift Boor en Spade. Haar belangstelling ging ook uit naar de historische geografie van haar eigen woonplaats. Ze was vanaf 1949 bestuurlijk nauw betrokken bij de Vereniging Oud-Bennekom, maar toen haar man in 1962 ernstig ziek bleek, moest ze haar bestuurslidmaatschap neerleggen. Bij haar afscheid benoemde de vereniging haar tot erelid, onder meer vanwege haar bijdrage aan het herinneringsboek Een Veluws dorp (ca. 1955) waarmee Bennekom in de historische geografie een van de best onderzochte dorpen van Nederland werd. Daarnaast hield Edelman-Vlam belangstelling voor haar geboortegrond: tot haar dood was ze lid van het Westfries Genootschap.

Alida Edelman-Vlam was ook secretaris van de Stichting voor Bodemkartering en lid van de Commissie voor Naamkunde en de Toponymische werkgroep van de studiekring voor de Veluwe. Vanwege die bezigheden was ze ook lid van de straatnaamcommissies van een aantal Veluwe gemeenten. Tussen 1950 en 1952 vroeg de Dienst der Zuiderzeewerken advies aan haar in de naamgevingskwestie van de grootste plaats in de derde polder van het plan-Lely. Zij adviseerde ‘Flevo’ als plaatsnaam, maar het werd Lelystad.

Pensionering

Het echtpaar Edelman-Vlam bleef publiceren, maar na de dood van haar man in 1964 liep het werktempo van Alida Edelman-Vlam terug. Haar laatste grote wetenschappelijke werk verrichtte ze met H. de Bakker voor het boek De bodem van Nederland in kleur (1973). Ze beschreef daarin de historische achtergronden van karakteristieke bodemkundige landschappen.

Na de dood van haar echtgenoot, in 1964, verhuisde Alida Edelman-Vlam naar Wageningen (Van Schermbeeklaan 8). Daar bleef ze ook wonen na haar pensionering in 1974. Ze had plezier in tuinieren, ging graag naar concerten en toneel, reisde en onderhield veel sociale contacten, niet alleen met de familie van haar man en broer, maar ook met vroegere medewerkers en andere wetenschappers in Wageningen. De laatste maanden van haar leven verbleef ze in een privéverzorgingshuis in Bennekom. Daar is Alida Edelman-Vlam op 17 februari 1999 overleden.

Reputatie

Alida Edelman-Vlam is een van de richtinggevende wetenschappers geweest op het gebied van de Nederlandse historische geografie. Met haar man kan ze gezien worden als de grondlegger van het interdisciplinair landschapsonderzoek van de Wageningen Universiteit.

Archivalia

Meertens Instituut, Amsterdam: Archief Alida Edelman-Vlam, 1946 – 1968, inv. nr. 439. Behalve kaarten bevat het archief 1946-1968) correspondentie, agenda’s en notulen van organisaties waarin Vlam actief was.

Publicaties

Bibliografie in: J.A.J. Vervloet, ‘In memoriam mevr. dr. A.W. Edelman-Vlam (1909-1999) met een lijst van haar publicaties’, Historisch-Geografisch Tijdschrift 17 (1999) 3, 69-76.

Literatuur

  • F.W.G. Pijls, ‘In Memoriam Prof, Dr. C.H. Edelman. Van 21 augustus 1945 tot 31 maart 1955 directeur van de Stichting voor Bodemkartering’, Boor en spade 14 (1965) 8-11.
  • J.A.J. Vervloet, ‘In memoriam mevr. dr. A.W. Edelman-Vlam (1909-1999) met een lijst van haar publicaties’, Historisch-Geografisch Tijdschrift 17 (1999) 3, 69-76.
  • J.A.J. Vervloet, ‘In memoriam mevrouw Dr. A.W. Edelman-Vlam (1909-1999). Erelid van de vereniging Oud-Bennekom’, De Kostersteen 68 (1999) april.
  • Willem van der Ham, Meester van de zee. Johan van Veen, waterstaatsingenieur 1893-1959 (Amsterdam 2003).

Illustratie

Portret door onbekende fotograaf, 8 augustus 1950 (Collectie Oud Bennekom).

Auteur: Arno van der Valk

laatst gewijzigd: 04/03/2016