Dijk, Antoinette van (1879-1975)

 
English | Nederlands

DIJK, Antoinette van (geb. Amsterdam 23-8-1879 – gest. Den Haag 24-6-1975), zangeres, kinderboekenschrijfster en radio-persoonlijkheid. Dochter van Pieter van Dijk (1847-1908), steendrukker, en Catharina Weber (1845-1927). Antoinette van Dijk bleef ongehuwd.

Over de jeugd van Antoinette van Dijk is alleen bekend dat ze drie zusters had. Haar vader, een in het Friese Sneek geboren steendrukker, werd later firmant in een handel in drukkersbenodigdheden. Antoinette van Dijk kreeg zelf een klassieke zangopleiding van Catharina van Rennes. Met haar ‘toonkunstdiploma’ gaf ze twee jaar zangles op lagere scholen. Daarna studeerde ze in Parijs  operazang bij Emma Nevada. Haar operadebuut in Londen trok de aandacht van het Algemeen Handelsblad.  Ze trad onder meer op in Italië,  Engeland, Schotland, Ierland en Nederland. Bij de geboorte van prinses Juliana in 1909 gaf ze in Londen een feestelijke recital voor Nederlanders. Ze moest een plan om zich in Duitsland op Wagner toe te leggen opgeven omdat haar stem niet groot genoeg bleek. Haar Europese zangcarrière eindigde met het uitbreken van de oorlog in 1914.

Om in Nederland aan de slag te komen, bouwde Van Dijk een repertoire op van Oudhollandse liedjes die ze in kostuum zong. In 1915 auditeerde ze hiermee voor de Haagse impresario Max van Gelder en de cabaretier Jean Louis Pisuisse, die haar Londense debuut indertijd had gerecenseerd. Hun weerzien resulteerde in een tournee met Pisuisse en de zanger-pianist Jan Hemsing. Later trad ze ook op met de zanger Jan van Riemsdijk. Vanaf 1919 had ze veel succes met kindermatinees waarin ze voordracht en zang combineerde, onder meer in het Scheveningse Kurhaus. Een extra bron van inkomsten vormde de uitgave van haar verhalen en liedjes in boekvorm. De eerste bundel (Ditjes en datjes, voor kleine schatjes) verscheen omstreeks 1920 bij de Amsterdamse uitgever H.W. Becht, de tweede (Het reuze-boek) in 1923. In 1925 schreef ze De avonturen van Pietje Guit voor beschuitfabrikant Haust. De lezertjes konden het boekje illustreren met inplakplaatjes die ze bij de beschuit spaarden.

Toen in 1923 de eerste radio-uitzendingen van de Nederlandsche Seintoestellen-Fabriek in Hilversum begonnen, zag Van Dijk hierin nieuwe kansen. In 1924 solliciteerde ze bij programmaleider Willem Vogt. Hij liet haar een wekelijks ‘kinderuur’ verzorgen voor de inmiddels opgerichte Hilversumsche Draadlooze Omroep (HDO). Van 1924 tot 1940 vulde ze voor de HDO, die in 1928 opging in de AVRO, honderden uren met verhalen, liedjes, spelletjes, raadsels en gasten. Er kwam een rubriek waarin jarige kinderen werden gefeliciteerd en in 1926 een wekelijks ziekenuur. Van Dijk zette ook een fonds op waarin luisteraars geld konden storten. Uit dit ‘Spaarpotje’ werden radiotoestellen gekocht voor ziekenhuizen, kindertehuizen en bejaarden. Hiermee werd Van Dijk razend populair. De programma’s, die ze als freelancer maakte, leverden  nieuwe schrijfopdrachten op, onder meer voor De Radiobode, het programmablad van de AVRO. Ook verschenen haar verhalen en liedjes uit het ‘kinderuur’ op grammofoonplaten en in boekvorm, veelal fraai geïllustreerd (onder meer door Piet Marée).

Kort na de overgave van Nederland in mei 1940 brak Van Dijk met de omroep, die al snel onder Duitse controle kwam. Omstreeks die tijd schreef ze het lied Vrede!, waarvan de bladmuziek bij de Leeuwarder uitgever Van der Velde verscheen. Na 1945 trad ze nog af en toe op voor de radio. Ze publiceerde ook nog een handvol kinderboeken. ‘Radioberoemdheid Antoinette van Dijk’, zoals het Nieuwsblad van het Noorden haar noemde, overleed in 1975 in het Haags Hervormd Rusthuis, 95 jaar oud. Van haar kinderliedjes is vooral het meezingertje Dag Sinterklaasje, da-ag, da-ag bekend gebleven.

Naslagwerken

Aardweg; Beeld&Geluid; BWN; Persoonlijkheden.

Werk

Voor een groot aantal titels van haar boeken met liedjes en verhalen, zie PiCarta. Er is geen overzicht van haar grammofoonplaten.

Literatuur

  • Edmond Visser, Het Nederlandsche Cabaret (Leiden 1920) 132-139.
  • Wouter Loeb red., ‘Applaus’, Nederlandsch Cabaretboek (Den Haag z.j. [1934]).
  • Wim Ibo, En nu de moraal van dit lied (Amsterdam z.j. [1970]).
  • De Avrobode, 18-8-1973.
  • Nieuwsblad van het Noorden, 26-6-1975.
  • J.H.J. van den Heuvel, Nationaal of verzuild (Baarn 1976).
  • Cees van Dijk, ‘Antoinette van Dijk’, blog van 31-3-2012 op Kanaalridder.blogspot.nl.

Illustratie

Auteur: Redactie (dit lemma is o.a. gebaseerd op het BWN-lemma van J.J. van Herpen)

 

laatst gewijzigd: 08/09/2017